Twitter kondigt nieuwe theorie aan

Via Twitter is gisteren een nieuwe theorie over de diefstal van De Rechtvaardige Rechters aangekondigd: "New theory will be sent into the world in a couple of weeks. A former commissionary from Bxl analysed the words in the 14th letter."
Berichtje komt van mysticlambtweet, de Twitteraccount van de beheerder van het Speurrforum, een website waar heel wat amateur-speurders elkaar regelmatig ontmoeten.
Theorie blijkt van een voormalige politiecommissaris van Vorst te komen.

De veertiende brief waarover de tweet spreekt, is de handgeschreven afpersingsbrief die bij Arsène Goedertier gevonden zou zijn en nooit verstuurd is. De brief bevat onder meer een cijfercode. Heel wat speurders lieten zich al door deze brief inspireren in hun zoektocht naar het gestolen paneel.

Nog enkele weken geduld.

Opnieuw Overmere

Volgens een Gentse advocaat zit De Rechtvaardige Rechters bij een bedevaartskapel in Overmere, op een steenworp van het Donkmeer. Dat schreef De Gentenaar gisteren (en ook AVS besteedde er ondertussen aandacht aan). Nieuwe gegevens draagt de advocaat niet aan, wel een nieuwe interpretatie van bestaande gegevens.
Eigenlijk gaat het om een variatie op een theorie die 23 jaar geleden al eens werd geponeerd. Die wees toen naar de kapel Onze-Lieve-Vrouw van Zeven Smarten, beter bekend als de Bareldonkkapel. Ten tijde van de diefstal en afpersing, in 1934, werden naast de kapel een ommegang met kapelletjes en een monumentale calvarieberg opgericht. Beide werden gemaakt door de Zeelse beeldhouwer Aloïs De Beule.

In 1986 lanceerde de gepensioneerde ambtenaar Julien Vertonghen de hypothese dat hoofdverdachte Arsène Goedertier het Lam Godspaneel in de calvarieberg had verborgen. Nu zegt advocaat Johan Vanden Abeele (op de foto bij een van de kapelletjes - fotograaf Gianni Barbieux) dat het paneel in een van de kapelletjes vlakbij zit.

De kapelletjes zijn volgens de berekeningen van Vanden Abeele 2,4 meter hoog en 1,65 meter breed, groot genoeg voor het paneel.

De sleutel tot Vanden Abeeles theorie is een foto van bestuursleden van mutualiteit De Eendracht in Wetteren, die mee werd opgericht door Goedertier. “Alle bestuursleden hebben van dicht of ver iets met de diefstal te maken”, zegt Vanden Abeele. “Op de foto staat echter ook Aloïs De Beule, beeldhouwer en vriend van Goedertier. De Beule heeft in de loop van 1934 de ommegang gebouwd. Een ideale gelegenheid voor Goedertier, die Overmere op zijn duimpje kende, om tijdens de aanleg het paneel weg te stoppen in de spouw van een van de kapelletjes in aanbouw. Men heeft ooit gegraven onder het grafmonument van De Beule, enkele tientallen meter verder, maar nooit zijn de kapelletjes onderzocht.”

In een steen op een van de kapelletjes staat gebeiteld: “O Mededogende O Goedertieren O Zoete Maagd Maria”.

Overmere (deelgemeente van Berlare) ligt vlakbij Wetteren, waar Goedertier het grootste deel van zijn leven heeft gewoond. Goedertier bracht enkele jaren van zijn jeugd door in Overmere, waar zijn vader toen koster was. Honoré Coppieters is geboren in Overmere. Coppieters zou later als bisschop van Gent dertien afpersingsbrieven ontvangen in verband met het gestolen Lam Gods-paneel.

In zes stappen naar De Rechtvaardige Rechters

Het is een duizelingwekkende gedachte: iedereen valt in maximaal zes stappen met iedere andere inwoner op deze planeet te verbinden. De theorie, six degrees of separation, is al een hele wetenschap geworden, de netwerkwetenschap. Ze onderzoekt hoe levende organismen zich, meer dan we denken, in netwerken organiseren. Door het succes van Facebook & co staan de theorieën weer volop in de schijnwerpers maar het grote publiek kent ze al langer. Six degrees of Kevin Bacon heeft ze al in de jaren negentig populair gemaakt. In dat spel kun je elke acteur via maximaal zes films aan Kevin Bacon linken. Het lukte me zelfs met Kathleen van K3 en ex-voetballer Paul Van Himst: beiden zijn ze amper drie stappen van de Amerikaanse acteur verwijderd.

Annamaria Talas maakte er een schitterende documentaire over, Connected: The Power of Six Degrees. Bij wijze van proef gaf ze een vrouw in een Keniaans dorpje de opdracht een pakje in maximaal zes stappen, via vrienden of familie, bij een haar onbekende Harvard-professor te krijgen. Het lukte. Mind-boggling.

Canvas zond de film onlangs uit en dat bracht het weer allemaal terug, het verband tussen De Rechtvaardige Rechters en Kevin Bacon. Ik was net mijn boek aan het schrijven, eind 2003, toen ik een internetversie van het spel tegenkwam. Ik herkende meteen iets. Een groot deel van de Rechters-theorieën lijkt op een gelijkaardige manier te werken. X kent Y en Y kent Z, en aangezien X de dader is moet Z er ook wel iets mee te maken hebben. Die X is dan steevast Arsène Goedertier, nog steeds de hoofdverdachte in ons verhaal. Er zijn tal van variaties mogelijk natuurlijk. En Z kan ook een adres zijn in plaats van een persoon, een locatie waar een plank van 1,5 bij 0,5 meter perfect in past. In 1984 kwam iemand op het idee om een standbeeld in Melle aan te duiden als bergplaats. Het beeld was opgericht in 1934, kort na de diefstal, Goedertier kwam daar regelmatig voorbij, dus het paneel kon niet anders dan daar zitten. De nationale pers rukte er massaal voor uit – als het over de Rechters gaat, dan kun je journalisten alles wijsmaken.

Voor veel bedenkers van Rechters-theorieën betekent een verband tussen X, Y en Z vaak het bewijs (of op zijn minst een sterk vermoeden) van betrokkenheid. Maar voor netwerkwetenschappers is dat soort verbanden nu net heel normaal. Ze komen overal voor in de natuur. Had u in de jaren dertig geleefd, dan was u in maximaal zes stappen met Arsène Goedertier te verbinden geweest. Al op uw zolder gekeken?

Nu al gefeliciteerd

11 april was het, 7 uur ’s ochtends. Oscar Van Bouchaute, suisse van de Sint-Baafskathedraal, haalde zoals elke ochtend het doek voor het Lam

 Gods op. Niet één maar twee tellen moet zijn hart toen hebben overgeslagen. Hij zag groen waar geen groen hoorde te zitten – groen van het gras op het centrale luik, het luik dat verborgen zat achter de gesloten zijluiken. Hij wist meteen wat er aan de hand was. Hij keek dwars door het linkerluik. Een gat in Het Lam Gods. Twee panelen waren verdwenen. 

Straks is de diefstal van De Rechtvaardige Rechters precies 75 jaar oud, een goeie maand nog - voor herdenkingsfetisjisten: ergens tussen 19 uur en 7 uur moet het allemaal  gebeurd zijn, tussen het moment dat Sint-Baafs na het lof van half zeven gesloten werd, en het moment dat de suisse bijna zijn beroerte kreeg.

De verjaardag zal niet onopgemerkt voorbijgaan, daar kan je gif op innemen. Niet dat deze kunstroof, de grootste van de vorige eeuw, afgeronde getallen nodig heeft om de krantenkoppen te halen. Elke twee, drie jaar, in tijden van journalistieke laagconjunctuur soms zelfs jaarlijks, voelt zich wel iemand geroepen om de zaak op te lossen, de dader te ontmaskeren, de bergplaats aan te duiden. Koud kunstje eigenlijk. Internet maakt het would be Van Ins tegenwoordig makkelijk om een behoorlijk theorietje in elkaar te knutselen (Van In lost zijn misdaden ook tussen pot en pint op). De media bijten meestal meteen. Of het paneel nu wel of niet in het Belgisch parlement verborgen ligt, doet er niet zoveel toe, als het maar verkoopt (er zijn natuurlijk redacties die wel wat kritischer willen zijn, maar die hebben daar het volk niet meer voor).

Driekwart eeuw dus. De gekte hadden we al, het zal nu alleen nog wat gekker worden - dat zijn nu eenmaal de regels van het grootste gezelschapsspel van België.

Eén zaak staat vast. De volgende theorie zal de goede zijn. De volgende Van In zal gelijk hebben. Ongelijk ook, dat wel, maar toch evenzeer, en dat is niet min, gelijk. De speurders hebben er indertijd zo een potje van gemaakt dat er nauwelijks zekerheden zijn in deze zaak, nauwelijks feiten die minstens door een tweede onafhankelijke bron bevestigd worden. Dat er twee panelen gestolen zijn, dat weten we zeker, en dat er eentje is teruggekeerd, dat ook, en dat een zekere Arsène Goedertier herkend is in de Gentse Vlaanderenstraat toen hij de schrijfmachine huurde waarmee hoogstwaarschijnlijk – zelfs dat weten we niet zeker, de politie heeft de machine met het schroot meegegeven - de afpersingsbrieven zijn geschreven, dat ook. Maar daar houdt het zowat op. Daar begint het rijk van de hypothese, de speculatie, de fantasie, de Van Ins, de krantenkoppen. Als straks weer iemand het licht heeft gezien, dan zijn er nauwelijks argumenten om die man of vrouw weer naar aarde terug te brengen. Dan kunnen we niet zeggen: “Meneer (of mevrouw), this is Houston, u hebt ongelijk want Arsène Goedertier is zeker nooit in het parlement geweest.”

Als u dus vindt dat uw vijftien minuten roem zijn aangebroken, en u kunt een beetje met het World Wide Web overweg, dan is dit uw kans. Niemand zal u van antwoord kunnen dienen. U hebt nu al gelijk. Nu al gefeliciteerd.